Plüton Gezegen Mi?
Plüton Gezegen Mi?

Plüton Gezegen Mi? Plüton Hala Gezegen mi? Ne Zaman Gezegen Oldu, Ne Zaman Gezegenlikten Çıkarıldı?

Plüton Gezegen Mi? Plüton Hala Gezegen mi? Ne Zaman Gezegen Oldu, Ne Zaman Gezegenlikten Çıkarıldı?

Plüton Gezegen Mi? Plüton Hala Gezegen mi? Ne Zaman Gezegen Oldu, Ne Zaman Gezegenlikten Çıkarıldı?

Plüton Gezegen Mi? Plüton Hala Gezegen mi? Ne Zaman Gezegen Oldu, Ne Zaman Gezegenlikten Çıkarıldı?

Plüton, Güneş Sistemi’nde bilinen en büyük ikinci cüce gezegen ve doğrudan Güneş’in etrafında dönen en büyük on birinci cisim. Önceleri gezegen olarak sınıflandırılmıştır. Plüton, birçok cismi barındıran Kuiper Kuşağı’nın en belirgin üyelerinden biridir.

Plüton, diğer Kuiper kuşağı üyelerine benzer biçimde taş ve buzdan oluşmaktadır; ancak bu kuşaktaki gezegenlere nispeten oldukça küçüktür. Kütle ve hacim olarak Ay’dan yaklaşık olarak beşte biri kadardır. Plüton, eksenindeki eksantrik (dış merkezli) eğim sayesinde yörüngesinin yaklaşık olarak 1/6’lik bir kısmında Güneş’e Neptün’den daha yakındır.

Plüton Gezegen Mi? Plüton Hala Gezegen mi? Ne Zaman Gezegen Oldu, Ne Zaman Gezegenlikten Çıkarıldı?

Plüton, 1930’da keşfedildiğinden 2006 yılına kadar, Güneş Sistemi’nin dokuzuncu gezegeni olarak değerlendirilmiştir. 1970’li yıllardan sonra Güneş Sistemi’nin dışında bir cüce gezegen olan 2060 Chiron saptanana kadar küçük bir gezegen olarak düşünülen Plüton’u, gezegen olma statüsü tartışılmaya başlanmıştır. 20. yüzyılın sonları ve 21. yüzyılın başlarında Güneş Sistemi’nin dışında Plüton’a benzeyen birçok cisim tespit edilip 2005’te buna Plüton’dan yaklaşık %27 daha büyük olan Eriseklenmiştir. 24 Ağustos 2006’da, Uluslararası Astronomi Birliği (IAU ya da UAB) Güneş Sistemi’nde bir gezegen olmanın koşullarını tanımlamıştır. Bu tanımlama sonrasında Plüton gezegenlikten çıkartılmış, Eris ve Ceres ile birlikte yeni bir küme olan “Cüce Gezegenler diğer bir adıyla “Kuiper Kuşağı” sınıfına dahil edilmiştir. Böylece Plüton yeniden sınıflandırılmış, küçük gezegenler dizinine eklenmiş ve astronomik adı yani numarası 134340 olarak değiştirilmiştir. Plüton, bazı araştırmacılar tarafından hâlâ gezegen olarak onaylanmaktadır.

Plüton’un en büyük uydusu Charon, Plüton’un yarısı büyüklüğündedir ve bazı bilim insanlarınca ikili uzay sisteminde gösterilir, çünkü yörüngesi başka bir ağırlık merkezinin içinde yer almaz. IAU tarafından Plüton cüce gezegen sınıfına alınana dek geçen sürede, Charon, Plüton’un uydusu olarak kabul edilmiştir.Plüton’un bilinen iki küçük uydusu daha vardır, bunlar Nix ve Hydra’dır. Bu uydular 2005’te saptanmıştır. Ayrıca New Horizons uzay aracı Plüton’un Dağlarının 3.500 metre olduğunu bulmuştur ve uydunun içinde Plüton’u bulan kişinin külleri vardır. Bunun nedeni ise kişinin Plüton’a giden uydunun fırlatılışı göremeden önce ölmesidir.

 

Plüton Gezegen Mi? Plüton Hala Gezegen mi? Ne Zaman Gezegen Oldu, Ne Zaman Gezegenlikten Çıkarıldı?

Plüton Gezegen Mi? Plüton Hala Gezegen mi? Ne Zaman Gezegen Oldu, Ne Zaman Gezegenlikten Çıkarıldı?

Keşfi

Plüton Gezegen Mi?

Plüton Gezegen Mi?

1840’da, klasik mekaniğin kullanılmasıyla, Urbain Le Verrier tarafından Uranüs’ün yörüngesindeki kuşkular analiz dildi ve henüz saptanmamış bir gezegen olan Neptün’ün konumu tahmin edildi. 19. yüzyıldan sonra yapılan gözlemlerde, Uranüs’ün yörüngeleri üzerindeki kuramlar, Neptün’ün ayrı bir gezegen olarak kabul edilmesi konusunu tartışmaya açtı. 1894’de, varlıklı bir Bostonlı olan Percival Lowell Gözlemevi’ni kurdu, Lowell’in 1894’te Flagstaff, Arizona’da başladığı astronomik arayışlar sonucunda, Neptün’ün gözlenmesi imkânlı hale geldi ve Neptün Lowell tarafından “X Gezegeni” olarak düşünüldü. Ancak yeni bir X gezegeninin (bilinmeyen gezegen) varlığından daha şüphe ediliyordu. 1909’da, Lowell ve William H. Pickering böyle bir gezegen için çeşitli gök koordinatları önerdi. Lowell’in 1916’daki ölümüne dek yapılan çalışmalardan bir sonuç alınamadı. 19 Mart 1915’te, Lowell Gözlemevi’nde Plüton’un iki fotoğrafının çekilmesine rağmen, bu yeni cisim fark edilemedi.

Lowell’in ardından, Constance Lowell’in Percival’le on yıl süren miras hukuku mücadelesi nedeniyle, milyon dolarlık gözlemevi işleyemez duruma geldi. Özetle X Gezegeni 1929’a kadar aranamadı. Bu tarihten sonra Vesto Melvin  Slipher, Clyde Tombaugh’a Plüton’u saptama görevini verdi. Kansas’tan gelen Tombaugh, Lowell Gözlemevi’nde Slipher’in yaptığı çizimlerden etkilendi.

Tombaugh iki hafta arayla çekilmiş fotoğraf çiftlerinde sistematik imajlama yoluyla, fotoğrafları karşılaştırarak, herhangi bir nesne değişikliği olup olmadığını araştırdı. Araştırmalarında bakış karşılaştırıcı kullanıyordu. Bu sistem levhaları hızla aşağı ve yukarı yönlerde değiştirerek değişiklikleri saptama metoduna göre işliyordu ve böylece fotoğraflar arasında konum ve görünüşü değişmiş olan herhangi bir nesnenin deviniminin sanal görüntüsü yaratılabiliyordu. 18 Şubat 1930’da Tombaugh, aynı yılın Ocak 23 ve 29’unda çektiği iki imaj arasında önemli bir görüntü devinimi olduğunu fark etti. 21 Ocak’ta çekilen çözünürlüğü iyi olmayan bir fotoğraf da bu yeni cismi onaylıyordu. Daha sonra yapılan dikkatli gözlemler de bu yeni cismi onayladı ve 13 Mart 1930’da Harvard Kolej Gözlemevi Plüton’un saptandığını duyurdu.

Plüton Gezegen Mi? Plüton Hala Gezegen mi? Ne Zaman Gezegen Oldu, Ne Zaman Gezegenlikten Çıkarıldı?

Ad

Bu keşif tüm dünyada yankı uyandırdı. Bu yeni cismi adlandırma hakkına sahip olan Lowell Gözlemevi’ne Atlas’tan Zymal’e kadar 1000’i aşkın isim önerisi geldi. Tombaugh başka bir isim bulunup kalıplaşmadan, bu yeni cismin adlandırılması gerektiğini Slipher’e bildirdi. Slipher önce Zeus adını teklif etti, ardından Percival ve son olarak da kendi ilk adı olan Constance’yi önerdi. Bu öneriler kabul görmedi.

Plüton adı o dönemde on bir yaşında Oxfordlu bir öğrenci olan Venetia Burney (1918–2009) tarafından ortaya atıldı.Venetia, gökbilimin yanı sıra klasik mitolojiyle de ilgileniyordu. Plüton’un da muhtemelen karanlık ve soğuk bir gök cismi olduğunu düşündüğü için bu yeni cisme klasik mitolojide yer altı dünyasının tanrısı olarak kabul edilen “Plüton” adını önerdi. Bu fikir Oxford Üniversitesi’nde eski bir kütüphaneci olan dedesi Falconer Madan ile yaptığı bir sohbet sırasında aklına gelmişti. Madan bu düşünceyi, Professor Herbert Hall Turner’e aktardı. Turner de bu düşünceyi ABD’deki meslektaşlarına aktardı.

Cisim resmî olarak 24 Mart 1930’da kabul edildi. Lowell Gözlemevi’nin her üyesine üç isimden oluşan küçük bir liste sunuldu ve bu listeden bir ismi seçmeleri istendi. İsim adayları Minerva (başka bir astroitin ismi olarak kabul edildi), Cronus (döneminde pek sevilmeyen bir astronom olan Thomas Jefferson Jackson See tarafından önerildiği için değer yitirdi) ve Plüton’du. Plüton oy birliğiyle seçildi. Bu ad 1 Mayıs 1930’da duyuruldu. Bu duyurunun üzerine dedesi Madan, Venetia’ya 5 paund ödül verdi.

Plüton Gezegen Mi? Plüton Hala Gezegen mi? Ne Zaman Gezegen Oldu, Ne Zaman Gezegenlikten Çıkarıldı?

Dönüş

Plüton’un yörüngesi görece dış merkezlidir. Tutulum düzlemiyle 17 derecelik bir açı yapar ve günberide 29,7 AB’den (Neptün’ün yörüngesi içinde) günötede 49,5 AB’ye kadar uzanır. Plüton kendi ekseni etrafında 6,39 dünya gününde döner. Plüton’un ekseni Uranüs ile benzerlik gösterir, yörüngesel eğimi 120° kadardır. Bu yüzden Plüton’daki mevsimsel değişim uç noktalara ulaşır. Plüton’da gündönümlerinde yüzeyin dörtte biri aydınlıkken kalan kısım karanlıktır; dörtte üçü karanlıkken ise dörtte biri aydınlıktır. Gezegendeki bir yıl 248,3 dünya yılına karşılık gelir, yani Plüton’un Güneş’in etrafındaki dönüşü yaklaşık 248 Dünya yılı sürer

Hakkında Tugay Baskaya

Tugay Baskaya
Kastamonu Üniversitesi/Gazetecilik

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

x

Check Also

Vatan Şaşmaz Neden Öldürüldü. Filiz Aker Kimdir .Cinayet ve intehar

Vatan Şaşmaz Neden Öldürüldü? Filiz Aker Kimdir ?

Vatan Şaşmaz Neden Öldürüldü? Filiz Aker Kimdir ? Vatan Şaşmaz Neden Öldürüldü? Filiz Aker Kimdir ...